รู้ก่อน สังเกตให้ถูก รับมือได้ทัน
เวลาลูกตัวร้อน พ่อแม่หลายคนมักลังเลว่านี่คือไข้จริงหรือเปล่า ตัวเลขบนปรอทวัดไข้บอกอะไรได้บ้าง และที่สำคัญคือเมื่อไหร่ถึงต้องรีบพาไปหาหมอ? บทความนี้จะตอบทุกคำถามนั้นอย่างชัดเจนค่ะ
ไข้คืออะไร และอุณหภูมิเท่าไหร่ถึงเรียกว่าไข้?
ผู้ให้บริการทางการแพทย์ส่วนใหญ่นิยามว่าไข้คืออุณหภูมิ 38°C (100.4°F) หรือสูงกว่า เมื่อวัดทางทวารหนัก หรือ 37.8°C (100°F) หรือสูงกว่าเมื่อวัดทางปาก
ตัวเลขอาจต่างกันเล็กน้อยขึ้นอยู่กับวิธีวัดค่ะ สิ่งสำคัญคือต้องเลือกวิธีวัดที่ถูกต้องตามอายุของลูก
วิธีวัดไข้ที่ถูกต้องตามช่วงอายุ
การวัดไข้ที่ถูกต้องขึ้นอยู่กับอายุของลูกเป็นหลัก เพราะแต่ละวิธีมีความแม่นยำต่างกันค่ะ การวัดทางทวารหนักให้ผลแม่นยำที่สุดสำหรับเด็กเล็ก รองลงมาคือหน้าผาก ส่วนหูและปากแม่นยำดีถ้าทำถูกวิธี และรักแร้แม่นยำน้อยที่สุด เหมาะใช้คัดกรองเบื้องต้นเท่านั้น
| อายุเด็ก | วิธีที่แนะนำ |
| ต่ำกว่า 3 เดือน | ทวารหนัก (แม่นยำที่สุด) |
| 3–6 เดือน | ทวารหนัก / หน้าผาก / รักแร้ |
| 6 เดือน–3 ปี | ทวารหนัก / หน้าผาก / หู / รักแร้ |
| 4 ปีขึ้นไป | ทางปาก / หู / หน้าผาก |
เทอร์โมมิเตอร์วัดหูใช้ได้หลังอายุ 6 เดือนเท่านั้น เพราะทารกเล็กกว่านั้นช่องหูยังแคบเกินไปจนอาจวัดค่าคลาดเคลื่อนได้ และ การวัดทางปากแนะนำสำหรับเด็กอายุ 4 ปีขึ้นไป เพราะเด็กเล็กยังไม่มีทักษะกลั้นลมหายใจและอมเทอร์โมมิเตอร์ได้นานพอ
อุณหภูมิปกติของร่างกายเด็กจะสูงที่สุดในช่วงวัยก่อนเรียน และมักสูงสุดในช่วงบ่ายถึงเย็น ในเด็กสุขภาพดีอายุประมาณ 18–24 เดือน อุณหภูมิอาจสูงถึง 38.3°C ได้โดยไม่ถือว่าผิดปกติ
ระดับไข้แบ่งเป็นกี่ระดับ?
ไข้ต่ำ (Low-grade Fever)
อุณหภูมิ 38.0–38.9°C ร่างกายกำลังสู้กับเชื้อโรค ควรดูแลให้ลูกดื่มน้ำมากๆ และสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด
ไข้ปานกลาง (Moderate Fever)
อุณหภูมิ 39.0–39.9°C ถ้าลูกมีอุณหภูมิระหว่าง 39–40°C และปฏิเสธการดื่มน้ำหรือดูป่วยมากควรพาพบแพทย์
ไข้สูง (High Fever)
อุณหภูมิ 40°C ขึ้นไป ถ้าลูกมีไข้สูงถึง 40.5°C และยาลดไข้ไม่ช่วยให้อุณหภูมิลดลง 1–2 องศา ควรพาไปห้องฉุกเฉินทันที
ไข้ช่วยร่างกายได้จริงหรือ?
ไข้มักเกิดจากการติดเชื้อและช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานเพื่อต่อสู้กับเชื้อโรค การรักษาไข้ของลูกไม่ได้ช่วยให้ร่างกายกำจัดการติดเชื้อได้เร็วขึ้น แต่เป็นการบรรเทาความไม่สบายตัวเท่านั้น
ดังนั้นถ้าลูกมีไข้เล็กน้อยแต่ยังร่าเริงและดื่มน้ำได้ปกติ ไม่จำเป็นต้องรีบให้ยาลดไข้ทันทีค่ะ
เมื่อไหร่ต้องรีบพาลูกพบแพทย์?
ทารกอายุต่ำกว่า 3 เดือน
ถ้าลูกอายุต่ำกว่า 3 เดือนและมีอุณหภูมิ 38°C หรือสูงกว่า ควรโทรหาแพทย์ทันที เพราะระบบภูมิคุ้มกันของทารกแรกเกิดยังอ่อนแออยู่มาก การติดเชื้ออาจรุนแรงได้รวดเร็วค่ะ
เด็กทุกช่วงวัย
ควรพาพบแพทย์ทันทีถ้าลูกอายุน้อยกว่า 28 วันและมีไข้ 38°C หรือสูงกว่า หรือถ้าลูกมีไข้สูงกว่า 40.5°C และยาลดไข้ไม่ได้ผล
นอกจากนี้ควรพาพบแพทย์หาก
- ลูกมีไข้ติดต่อกันนานกว่า 3 วัน
- ลูกดูซึม ไม่ตอบสนอง หรือหายใจผิดปกติ
- ลูกชักเกร็งหรือมีอาการชักจากไข้
- ลูกปฏิเสธการดื่มน้ำและดูแห้ง
สิ่งที่ไม่ควรทำเมื่อลูกมีไข้
หลีกเลี่ยงการอาบน้ำเย็นหรือประคบน้ำแข็ง เพราะจะทำให้ลูกสั่นและอาจทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นได้
สิ่งอื่นที่ควรหลีกเลี่ยงคือ
- ห่มผ้าหนาๆ เพื่อให้เหงื่อออก ไม่ช่วยให้ไข้ลดและทำให้ลูกอึดอัด
- ให้แอสไพรินในเด็ก เสี่ยงต่อโรค Reye’s Syndrome
- เช็ดตัวด้วยแอลกอฮอล์ อันตรายมากสำหรับเด็ก
สรุป
ไข้คืออุณหภูมิ 38°C หรือสูงกว่า ซึ่งเป็นการตอบสนองปกติของร่างกายต่อการติดเชื้อ อาการที่พบได้แก่ ตัวร้อน หงุดหงิด หนาวสั่น ปวดหัว และหน้าแดง
การรู้จักระดับไข้และวิธีวัดที่ถูกต้องจะช่วยให้พ่อแม่รับมือได้อย่างใจเย็นและพาลูกพบแพทย์ได้ทันเวลาเมื่อจำเป็นค่ะ
แหล่งอ้างอิง:
- Johns Hopkins Medicine — Fever in Children (2024)
- Nemours KidsHealth — Fever in Children
- Nationwide Children’s Hospital — Fever in Children
- CHOC — Fever Chart Guide (2026)
- AAP — Clinical Practice Guidelines on Febrile Infants (2021)
บทความที่เกี่ยวข้อง:
