หลังคลอดลูกควรเป็นช่วงเวลาแห่งความสุขใช่ไหมคะ? แต่สำหรับแม่หลายคน ความรู้สึกที่ได้รับกลับเป็นความเศร้า ความวิตกกังวล หรือแม้แต่ความรู้สึกว่าตัวเองไม่ใช่แม่ที่ดีพอค่ะ
งานวิจัยทางคลินิกพบว่าเกือบ 1 ใน 5 ของแม่ที่คลอดบุตรจะประสบกับภาวะซึมเศร้าหลังคลอดค่ะ แต่น่าเสียดายที่แม่หลายคนยังเข้าใจผิดว่าเป็นแค่อารมณ์ชั่วคราว หรือกลัวถูกมองว่าเป็นแม่ที่ไม่ดีจึงไม่กล้าพูดถึงค่ะ
บทความนี้จะช่วยให้คุณแยกแยะได้ว่าสิ่งที่รู้สึกอยู่นั้นคือ Baby Blues ปกติ หรือเป็นสัญญาณของภาวะซึมเศร้าหลังคลอดที่ต้องได้รับการดูแลค่ะ
Baby Blues กับซึมเศร้าหลังคลอด ต่างกันยังไง?
สิ่งแรกที่ต้องทำความเข้าใจคือความแตกต่างระหว่าง Baby Blues และภาวะซึมเศร้าหลังคลอดค่ะ เพราะทั้งสองอย่างมีอาการคล้ายกันแต่รุนแรงและระยะเวลาต่างกันมากค่ะ
Baby Blues คืออะไร?
Baby Blues เป็นภาวะที่พบได้ในแม่หลังคลอดสูงถึง 80% ค่ะ โดยมีอาการอารมณ์แปรปรวนและร้องไห้ง่าย ซึ่งมักจะหายไปเองภายใน 2 สัปดาห์หลังคลอด และไม่ใช่ภาวะซึมเศร้าหลังคลอดค่ะ
ซึมเศร้าหลังคลอดคืออะไร?
ภาวะซึมเศร้าหลังคลอดมีความรุนแรงและกินเวลานานกว่า Baby Blues มากค่ะ อาการที่พบได้แก่ ร้องไห้บ่อยกว่าปกติ รู้สึกโกรธ หรือรู้สึกห่างเหินจากลูก รวมถึงสงสัยในความสามารถของตัวเองในการดูแลลูกค่ะ
ตารางเปรียบเทียบค่ะ
| Baby Blues | ซึมเศร้าหลังคลอด | |
| ระยะเวลา | 2-3 วัน ถึง 2 สัปดาห์ | นานกว่า 2 สัปดาห์ |
| ความรุนแรง | เบาถึงปานกลาง | ปานกลางถึงรุนแรง |
| หายเอง | ได้เองค่ะ | ต้องได้รับการรักษา |
| กระทบชีวิตประจำวัน | น้อย | มากค่ะ |
10 สัญญาณซึมเศร้าหลังคลอดที่แม่ไม่ควรเพิกเฉย
อาการของภาวะซึมเศร้าหลังคลอด ได้แก่ ความเศร้าโศกที่ยาวนาน สูญเสียความสนใจในสิ่งต่างๆ ความนับถือตนเองต่ำ นอนไม่หลับ เบื่ออาหาร วิตกกังวล หงุดหงิดฉุนเฉียว ตำหนิตัวเอง และรู้สึกอับอายค่ะ
สัญญาณที่ควรสังเกตมี 10 ข้อดังนี้ค่ะ
- ร้องไห้บ่อยโดยไม่รู้สาเหตุ ร้องไห้โดยไม่มีเหตุผลชัดเจน หรือร้องไห้ไม่ได้หยุดแม้จะพยายามควบคุมค่ะ
- รู้สึกห่างเหินจากลูก ไม่รู้สึกผูกพันกับลูก หรือรู้สึกว่าตัวเองไม่ใช่แม่ที่ดีพอค่ะ
- หงุดหงิดและโกรธง่ายผิดปกติ รู้สึกโกรธหรือหงุดหงิดกับคนรอบข้างโดยไม่มีเหตุผลค่ะ
- นอนไม่หลับแม้มีโอกาส แม้ลูกหลับแล้วแต่ก็ยังนอนไม่หลับเพราะความคิดวนเวียนอยู่ในหัวค่ะ
- เบื่ออาหารหรือกินมากผิดปกติ น้ำหนักเปลี่ยนแปลงผิดปกติหลังคลอดโดยไม่ได้ตั้งใจค่ะ
- รู้สึกหมดแรงตลอดเวลา อ่อนเพลียจนทำกิจกรรมง่ายๆ ในชีวิตประจำวันไม่ไหวค่ะ
- วิตกกังวลมากเกินไปเรื่องลูก กังวลตลอดเวลาว่าลูกจะเป็นอะไรหรือตัวเองจะดูแลลูกได้ไม่ดีพอค่ะ
- รู้สึกสิ้นหวังและไม่มีความสุข รู้สึกว่าชีวิตไม่มีความหมาย หรือสิ่งต่างๆ จะไม่ดีขึ้นค่ะ
- ถอนตัวจากสังคมและครอบครัว ไม่อยากพูดคุยกับใคร อยากอยู่คนเดียวตลอดเวลาค่ะ
- มีความคิดทำร้ายตัวเองหรือลูก นี่คือสัญญาณฉุกเฉินที่ต้องขอความช่วยเหลือทันทีค่ะ
ใครมีความเสี่ยงสูงกว่า?
ภาวะซึมเศร้าหลังคลอดไม่ได้เกิดจากความอ่อนแอหรือความผิดพลาดของแม่คนใดคนหนึ่งค่ะ แต่เป็นผลจากหลายปัจจัยรวมกันค่ะ
ปัจจัยเสี่ยงที่ควรรู้
ปัจจัยเสี่ยงของภาวะซึมเศร้าหลังคลอด ได้แก่ ประวัติส่วนตัวหรือครอบครัวที่เคยเป็นโรคซึมเศร้า การเคยมีภาวะซึมเศร้าหลังคลอดมาก่อนซึ่งเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดซ้ำสูงถึง 50% รวมถึงการขาดแรงสนับสนุนทางสังคม และความเครียดจากปัจจัยทางเศรษฐกิจค่ะ
สาเหตุหลักจากร่างกาย
หลังคลอดฮอร์โมน Estrogen และ Progesterone ลดลงอย่างรวดเร็วมากค่ะ ประกอบกับการนอนไม่หลับและความเครียดจากการดูแลทารกแรกเกิด ทำให้ร่างกายและจิตใจรับมือได้ยากค่ะ
ทำยังไงเมื่อสงสัยว่าตัวเองซึมเศร้าหลังคลอด?
สิ่งที่ควรทำทันทีค่ะ
- พูดคุยกับคนที่ไว้ใจ อย่าเก็บความรู้สึกไว้คนเดียวค่ะ พูดคุยกับสามี แม่ หรือเพื่อนสนิทที่ไว้ใจได้ค่ะ บางครั้งแค่มีคนรับฟังก็ช่วยได้มากแล้วค่ะ
- พบแพทย์หรือนักจิตวิทยา การรักษาภาวะซึมเศร้าหลังคลอดขึ้นอยู่กับชนิดและความรุนแรงของอาการค่ะ ตัวเลือกการรักษาได้แก่ ยาต้านวิตกกังวลหรือยาต้านซึมเศร้า จิตบำบัด เช่น การพูดคุยบำบัดหรือ Cognitive Behavioral Therapy และการเข้ากลุ่มสนับสนุนค่ะ
- ขอความช่วยเหลือในการดูแลลูก อย่าพยายามทำทุกอย่างคนเดียวค่ะ ให้คนในครอบครัวหรือสามีช่วยดูแลลูกบ้าง เพื่อให้ตัวเองมีเวลาพักผ่อนค่ะ
- ดูแลพื้นฐานของตัวเองก่อน กินอาหารให้ครบ นอนหลับเมื่อมีโอกาส และอย่าลืมออกไปรับแสงแดดบ้างค่ะ สิ่งเหล่านี้ช่วยได้มากกว่าที่คิดค่ะ
- อย่าโทษตัวเอง ภาวะซึมเศร้าหลังคลอดไม่ใช่ความผิดของคุณค่ะ ไม่ได้แปลว่าคุณเป็นแม่ที่ไม่ดี มันเป็นภาวะทางการแพทย์ที่รักษาได้ค่ะ
สรุป
การเป็นแม่ไม่ได้ง่ายเสมอไปค่ะ และไม่มีกฎว่าแม่ต้องมีความสุขตลอดเวลาค่ะ ถ้าคุณหรือคนที่คุณรักกำลังแสดงสัญญาณเหล่านี้ ขอให้รู้ว่าไม่ได้อยู่คนเดียวและมีความช่วยเหลืออยู่เสมอค่ะ
ยิ่งรู้เร็ว ยิ่งรักษาได้เร็ว และยิ่งกลับมาเป็นแม่ที่มีความสุขได้เร็วขึ้นค่ะ 💕
📚 แหล่งอ้างอิง
- CDC — Symptoms of Depression Among Women / Postpartum Depression
- Cleveland Clinic — Postpartum Depression: Causes, Symptoms & Treatment
บทความที่เกี่ยวข้อง
สาเหตุที่ทำให้คนท้องนอนไม่หลับตอนกลางคืน
