24 ชั่วโมงแรกหลังคลอดเป็นช่วงเวลาที่วุ่นวายและเต็มไปด้วยอารมณ์มากที่สุดในชีวิต วันแรกกับลูกจะน่าตื่นเต้นและเปี่ยมด้วยหลากอารมณ์ ขณะที่หมอกับพยาบาลตรวจสอบให้แน่ใจว่าลูกแข็งแรงดี การได้รู้ถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้นจะช่วยให้รู้สึกสุขใจกับช่วงเวลาแสนพิเศษนี้มากขึ้นและรู้สึกท่วมท้นน้อยลง
สิ่งที่เกิดขึ้นกับทารกทันทีหลังคลอด
เพียง 5 นาทีหลังลืมตาดูโลก ลูกจะถูกจิ้ม ถูกเขี่ย ถูกวัด ถูกทดสอบ ได้รับการชำระล้างทำความสะอาดและห่อตัวมิดชิด ซึ่งทีมแพทย์จะดูแลทุกอย่างให้ค่ะ
สิ่งที่เกิดขึ้นกับลูกในช่วงแรกค่ะ
- คะแนน Apgar ประเมินสุขภาพทารกที่ 1 นาทีและ 5 นาทีหลังเกิด
- ทำความสะอาดและวัดขนาด วัดน้ำหนัก ส่วนสูง และเส้นรอบศีรษะ
- หยอดตา ป้องกันการติดเชื้อ
- ฉีดวิตามิน K ป้องกันเลือดออกในสมอง
- ฉีดวัคซีนตับอักเสบบีภายใน 12 ชั่วโมงหลังเกิด
- Newborn Screening เจาะเลือดส้นเท้าตรวจคัดกรองโรคแต่กำเนิด
สิ่งที่แม่ต้องทำใน 24 ชั่วโมงแรก
1. ให้นมลูกโดยเร็วที่สุด
นมมื้อแรกสามารถเริ่มป้อนภายใน 24 ชั่วโมง และสามารถเริ่มภายใน 4 ชั่วโมง ยิ่งเริ่มเร็วยิ่งดีค่ะ เพราะน้ำนมเหลือง Colostrum ที่ไหลออกมาในช่วงแรกมีภูมิคุ้มกันสูงมากและมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับลูก
สามารถบรรเทาอาการเต้านมคัดตึงได้โดยการนำทารกเข้าเต้าดูดนมทันทีหลังคลอด และทำบ่อยๆ ทุก 2–3 ชั่วโมง
2. Skin-to-Skin Contact อุ้มแนบอก
การให้ลูกนอนแนบอกแม่โดยตรงทันทีหลังคลอดช่วยควบคุมอุณหภูมิร่างกายลูก กระตุ้นการหายใจ และสร้างสายสัมพันธ์แม่ลูกตั้งแต่นาทีแรกค่ะ
3. พักผ่อนให้มากที่สุด
ร่างกายเพิ่งผ่านการทำงานหนักมหาศาล ควรพักนอนทุกครั้งที่ลูกหลับและอย่าฝืนทำอะไรมากเกินไปในช่วงนี้ค่ะ
4. สังเกตสัญญาณเลือดออกผิดปกติ
พยาบาลจะตรวจสัญญาณชีพสม่ำเสมอ โดยจะประเมินทุก 15 นาที 4 ครั้ง ทุก 30 นาที 2 ครั้ง และทุก 1 ชั่วโมงจนกว่าอาการจะคงที่ ถ้ารู้สึกผิดปกติใดๆ บอกพยาบาลได้ทันทีค่ะ
5. ดื่มน้ำและกินอาหารให้เพียงพอ
หลังคลอดธรรมชาติสามารถกินได้ทันที แต่หลังผ่าคลอด คุณแม่จะต้องงดน้ำและอาหารต่อเนื่องไปก่อน จนกว่าลำไส้จะเริ่มทำงาน และคุณหมอพิจารณาให้เริ่มรับประทานอาหารได้
6. ลุกเดินเบาๆ เมื่อพร้อม
เมื่อร่างกายเริ่มพร้อม คุณแม่สามารถเริ่มลุกนั่งและเดินเบาๆ รอบเตียงได้ ซึ่งช่วยกระตุ้นการไหลเวียนเลือด ลดความเสี่ยงการเกิดลิ่มเลือด และกระตุ้นการทำงานของลำไส้ ลดอาการท้องอืดได้ดี โดยเฉพาะแม่ผ่าคลอดควรค่อยๆ ลุกเมื่อพยาบาลแนะนำค่ะ
สิ่งที่ไม่ควรทำใน 24 ชั่วโมงแรก
- ไม่ควรฝืนร่างกาย เมื่อรู้สึกเจ็บหรือเหนื่อยให้หยุดพักทันที
- ไม่ควรรับแขกมากเกินไป ในช่วงแรกควรจำกัดผู้เยี่ยมเพื่อให้แม่และลูกได้พัก
- ไม่ควรอาบน้ำทันทีสำหรับแม่ผ่าคลอด รอจนพยาบาลอนุญาตก่อนค่ะ
- ไม่ควรปล่อยให้ลูกหิวนาน ทารกแรกเกิดต้องกินนมทุก 2–3 ชั่วโมง
สัญญาณที่ต้องแจ้งพยาบาลทันที
- เลือดออกมากผิดปกติชุ่มผ้าอนามัยเกิน 1 แผ่นต่อชั่วโมง
- มีไข้สูงเกิน 38 องศา
- ปวดหัวรุนแรงหรือตามัว
- ลูกหายใจผิดปกติหรือผิวเปลี่ยนสี
- แผลผ่าคลอดมีเลือดออกหรือบวมแดงมาก
สรุป
24 ชั่วโมงแรกหลังคลอดเต็มไปด้วยเรื่องที่ต้องทำทั้งสำหรับแม่และลูก แต่ทีมแพทย์และพยาบาลจะดูแลและแนะนำตลอดค่ะ สิ่งที่สำคัญที่สุดคือให้นมลูกเร็วที่สุด พักผ่อนให้มาก และบอกพยาบาลทันทีถ้ามีอาการผิดปกติค่ะ
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์หรือพยาบาลสำหรับคำแนะนำที่เหมาะกับสุขภาพของคุณโดยตรงค่ะ
แหล่งอ้างอิง:
- The Asian Parent Thailand — 24 ชั่วโมงแรกหลังคลอด ที่โรงพยาบาล ทารกต้องเจอกับอะไรบ้าง
- โรงพยาบาลวิมุต — คุณแม่มือใหม่ ต้องเตรียมตัวอย่างไรหลังคลอด
- กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข — การดูแลทารกแรกเกิดแบบองค์รวม
- โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ — การปฏิบัติตนก่อนและหลังผ่าตัดคลอด
- S-Mom Club — 10 ข้อห้ามหลังผ่าคลอด (2568)
