Postpartum Urinary Retention คืออะไร?

ภาวะนี้หมายถึงการที่แม่ไม่สามารถปัสสาวะได้เองภายใน 6 ชั่วโมงหลังคลอดทางธรรมชาติ โดยมีปัสสาวะคั่งค้างในกระเพาะปัสสาวะมากกว่า 400 มิลลิลิตร 

แบ่งเป็น 2 ประเภท

แบบที่ 1: Overt PUR มีอาการชัดเจน ปัสสาวะไม่ออกเลยหรือออกยากมาก รู้สึกปวดท้องน้อย กระเพาะปัสสาวะโป่ง

แบบที่ 2: Covert PUR ไม่มีอาการ ปัสสาวะออกได้แต่ยังมีปัสสาวะค้างในกระเพาะปัสสาวะมากกว่า 150 มิลลิลิตร ซึ่งตรวจพบได้ด้วยอัลตราซาวด์เท่านั้น

สาเหตุที่ทำให้ปัสสาวะลำบากหลังคลอดธรรมชาติ

พยาธิสรีรวิทยาของภาวะนี้ยังไม่ชัดเจนทั้งหมด แต่น่าจะเกิดจากหลายปัจจัยรวมกัน ทั้งการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยา ระบบประสาท และกลไกทางกลที่เกิดขึ้นระหว่างตั้งครรภ์ การคลอด และหลังคลอด

1. กระเพาะปัสสาวะสูญเสียความตึงตัวชั่วคราว

ระดับโปรเจสเตอโรนที่สูงระหว่างตั้งครรภ์และช่วงหลังคลอดทันที ทำให้กล้ามเนื้อเรียบมีความตึงตัวลดลง ส่งผลให้กระเพาะปัสสาวะขยายตัว รับความรู้สึกได้น้อยลง และบีบตัวได้ไม่ดีในช่วงแรกหลังคลอด

2. บาดเจ็บที่เส้นประสาทบริเวณฝีเย็บ

การบาดเจ็บที่เส้นประสาทบริเวณฝีเย็บระหว่างคลอดอาจทำให้เกิดภาวะปัสสาวะคั่งค้างได้ค่ะ เส้นประสาทที่ควบคุมการทำงานของกระเพาะปัสสาวะอาจได้รับผลกระทบจากการที่ลูกผ่านช่องคลอดออกมา

3. บวมและเจ็บบริเวณฝีเย็บ

อาการเจ็บปวดและบวมบริเวณฝีเย็บหรือแผลเย็บทำให้แม่ไม่กล้าเบ่งปัสสาวะ กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานหดตัวโดยไม่รู้ตัว และกังวลว่าจะเจ็บมากขึ้น

4. ยาชาและยาแก้ปวด Epidural

การใช้ยา Epidural เป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงอิสระที่สัมพันธ์กับภาวะปัสสาวะคั่งหลังคลอดค่ะ เพราะยาชาทำให้รู้สึกปวดปัสสาวะน้อยลงชั่วคราว

5. ปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ

ปัจจัยเสี่ยงที่พบอย่างอิสระ ได้แก่ ท้องแรก ระยะเวลาการเจ็บครรภ์ที่นาน การคลอดโดยใช้เครื่องมือช่วย การตัดฝีเย็บ Episiotomy และระดับความเจ็บปวดบริเวณฝีเย็บ

อาการที่สังเกตได้

แม่หลังคลอดที่มีภาวะนี้อาจรู้สึกปวดท้องน้อยจากกระเพาะปัสสาวะที่โป่งพอง บางคนรู้สึกอยากปัสสาวะมากแต่ไม่สามารถปัสสาวะออกมาได้

อาการที่พบบ่อย

• ปวดท้องน้อยและรู้สึกแน่นหน่วง
• อยากปัสสาวะแต่ออกไม่ได้หรือออกน้อยมาก
• ปัสสาวะแสบขัดหรือออกเป็นหยดๆ
• กระเพาะปัสสาวะโป่งจนคลำได้จากหน้าท้อง

วิธีช่วยตัวเองก่อนเรียกพยาบาล

หลังจากได้รับคำแนะนำให้ลองนั่งปัสสาวะในท่าที่เหมาะสม หรือการประคบอุ่นบริเวณท้องน้อย ถ้ายังปัสสาวะไม่ได้ ควรแจ้งพยาบาลทันที

เทคนิคที่ช่วยได้

• เปิดน้ำไหลให้ได้ยินเสียง เสียงน้ำช่วยกระตุ้นความรู้สึกอยากปัสสาวะ
• ประคบอุ่นบริเวณท้องน้อย ช่วยคลายกล้ามเนื้อที่เกร็งอยู่
• ลองนั่งในอ่างน้ำอุ่น ช่วยผ่อนคลายกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน
• ดื่มน้ำมากๆ เพื่อกระตุ้นให้ปัสสาวะ
• ลุกเดินช้าๆ ถ้าไหว การเคลื่อนไหวช่วยกระตุ้นการทำงานของกระเพาะปัสสาวะ

การรักษาโดยพยาบาลและแพทย์

ถ้าปัสสาวะไม่ออก การสวนปัสสาวะแบบ Clean Intermittent Catheterization เป็นวิธีการรักษาที่แนะนำมากกว่าการใส่สายสวนค้างไว้ตลอดเวลา

การรักษาด้วยการสวนปัสสาวะแบบ Clean Intermittent Catheterization ส่วนใหญ่ฟื้นตัวได้ภายใน 72 ชั่วโมง

เมื่อไหร่ที่ต้องแจ้งพยาบาลทันที

• ปัสสาวะไม่ออกเลยภายใน 4–6 ชั่วโมงหลังคลอด
• ปวดท้องน้อยรุนแรงและกระเพาะปัสสาวะโป่งมาก
• มีไข้ร่วมกับปัสสาวะแสบขัด อาจเป็นสัญญาณติดเชื้อ
• ปัสสาวะออกน้อยผิดปกติหลังกลับบ้านแล้ว

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดถ้าปล่อยทิ้งไว้

ภาวะปัสสาวะคั่งหลังคลอดอาจนำไปสู่กระเพาะปัสสาวะขยายตัวมากเกินไป ซึ่งทำให้กล้ามเนื้อและระบบประสาทของกระเพาะปัสสาวะเสียหาย และส่งผลให้มีปัญหาการปัสสาวะในระยะยาวได้ค่ะ นอกจากนี้ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะด้วย

สรุป

ปัสสาวะลำบากหลังคลอดธรรมชาติเป็นเรื่องที่พบบ่อยและมักหายเองได้ภายใน 72 ชั่วโมงค่ะ สาเหตุหลักมาจากกระเพาะปัสสาวะสูญเสียความตึงตัวชั่วคราว การบาดเจ็บของเส้นประสาท และความเจ็บปวดบริเวณฝีเย็บค่ะ ถ้าปัสสาวะไม่ออกภายใน 4–6 ชั่วโมงหลังคลอด อย่ารอนานค่ะ แจ้งพยาบาลทันทีเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์หรือพยาบาลสำหรับคำแนะนำที่เหมาะกับสุขภาพของคุณโดยตรงค่ะ

แหล่งอ้างอิง:

• Vinmec International Hospital — Management of Urinary Retention in Postpartum Women (2569)
• PubMed / NIH — Postpartum Urinary Retention: An Expert Review, AJOG (2022)
• NIH PMC — Prevalence and Risk Factors of Overt PUR after Vaginal Delivery (2022)
• NIH PMC — Acceptable Postvoid Residual Urine Volume after Vaginal Delivery (2018)
• Hello คุณหมอ — สาเหตุของปัสสาวะเล็ดหลังคลอด และการดูแลตัวเอง

บทความที่เกี่ยวข้อง:

The post ปัสสาวะลำบากหลังคลอดธรรมชาติเกิดจากอะไร? appeared first on heartsmom.

ปกติไหม?

Postpartum Chills เป็นปฏิกิริยาทางสรีรวิทยาที่เกิดขึ้นภายในสองชั่วโมงหลังคลอด แสดงออกมาเป็นอาการสั่นที่ควบคุมไม่ได้ พบได้ในผู้หญิงหลายคนหลังคลอดและอาจรู้สึกไม่สบาย แต่กินเวลาไม่นาน ถือเป็นการตอบสนองปกติและไม่มีไข้ร่วมด้วย

ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่ระบุว่าเป็นเรื่องปกติมากที่จะสั่นหลังคลอด จนกระทั่งประมาณ 30 นาทีหลังคลอด ถ้าหยุดเองได้ภายในเวลานั้น ไม่ต้องกังวลค่ะ

สาเหตุที่ทำให้สั่นหลังคลอด

1. อะดรีนาลีนพุ่งสูงแล้วดิ่งลงทันที

หลังคลอดร่างกายปล่อยอะดรีนาลีนเพื่อช่วยรับมือกับการเสียเลือด การคลอดรก และช่วยให้ตื่นตัว การที่ระดับอะดรีนาลีนดิ่งลงทันทีหลังจากนั้นทำให้รู้สึกสั่นหรือหนาวได้

ผู้เชี่ยวชาญเชื่อว่า Postpartum Shivering เกิดจาก Hormonal Surge ครั้งใหญ่ มีการปล่อยอะดรีนาลีนจำนวนมากหลังคลอด อาการสั่นเป็นเรื่องปกติมากและจะสงบลงเมื่อฮอร์โมนเริ่มควบคุมตัวเองได้

2. ฮอร์โมนเปลี่ยนแปลงฉับพลัน

ระหว่างคลอด ร่างกายมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของโปรเจสเตอโรนที่ลดลงฉับพลันและออกซิโตซินที่พุ่งสูงขึ้น ซึ่งส่งผลต่อระบบประสาทและการควบคุมกล้ามเนื้อ

สาเหตุหลักมักถูกยกให้เป็นเรื่องของ Hormonal Shifts ซึ่งเกิดขึ้นโดยไม่สัมพันธ์กับอุณหภูมิห้องหรือจำนวนผ้าห่มที่ห่ม เพราะเป็นเรื่องของการตอบสนองของร่างกายต่อสิ่งที่เพิ่งผ่านมา ไม่ใช่เรื่องของอุณหภูมิร่างกาย

3. การสูญเสียเลือดและของเหลว

อาการนี้เกิดขึ้นได้เพราะการเสียเลือด การสูญเสียของเหลว หรือการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน ไม่สำคัญว่าอุณหภูมิห้องจะเป็นอย่างไรหรือพยาบาลจะห่มผ้าให้กี่ผืน เพราะโดยทั่วไปแล้วเป็นเรื่องของการตอบสนองของร่างกาย

4. Hypothalamus รีเซ็ตระบบควบคุมอุณหภูมิ

Hypothalamus อาจทำงานผิดปกติชั่วคราวในช่วงเปลี่ยนผ่านนี้ สร้างความไม่สอดคล้องกันชั่วคราวระหว่างอุณหภูมิร่างกายและสภาพแวดล้อม

5. ความเหนื่อยล้าและภาวะขาดน้ำ

ภาวะขาดน้ำจากการให้นม การเสียเลือด หรือเพียงแค่ดื่มน้ำไม่พอก็ทำให้สั่นหลังคลอดได้ ร่างกายต้องการน้ำเพิ่มขึ้นมากในช่วงนี้เพื่อช่วยการฟื้นฟูและการผลิตน้ำนม

6. ผลจากยาระงับความเจ็บปวด

ถ้าได้รับ Epidural หรือผ่าคลอด ยาและการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิในห้องผ่าตัดก็เป็นอีกสาเหตุที่ทำให้สั่นได้ค่ะ

อาการสั่นหลังคลอดเป็นอย่างไร?

อาการสั่นหลังคลอดรู้สึกเหมือนสั่นตอนหนาว เพราะร่างกายทำสิ่งเดียวกันทางกายภาพ อาจรู้สึกท่วมท้นเพราะอยู่นอกการควบคุมของสติ

ความแตกต่างระหว่างการสั่นจาก Postpartum Chills กับการสั่นจากไข้คือ ถ้าเป็น Postpartum Chills จะรู้สึกเหมือนเพิ่งออกไปข้างนอกในอากาศหนาวจัดโดยไม่มีเสื้อกันหนาว ซึ่งต่างจากอาการหนาวจากไข้ที่จะรู้สึกเจ็บปวดที่กระดูก

วิธีรับมือเมื่อสั่นหลังคลอด

• ขอผ้าห่มเพิ่ม พยาบาลจะเตรียมไว้ให้อยู่แล้วค่ะ บางโรงพยาบาลมีผ้าห่มอุ่นให้
• ดื่มน้ำอุ่นหรือเครื่องดื่มอุ่น ช่วยได้มากค่ะ
• หายใจลึกๆ ช่วยสงบระบบประสาทที่ตื่นตัวจากอะดรีนาลีน
• กอดลูก Skin-to-Skin ช่วยทั้งแม่และลูกสงบลงพร้อมกันค่ะ
• บอกพยาบาลให้รู้ เพื่อให้เขาตรวจวัดอุณหภูมิและยืนยันว่าไม่มีไข้

เมื่อไหร่ที่ควรแจ้งพยาบาลทันที

ถ้าอาการสั่นดำเนินต่อไปนานกว่าสองสามชั่วโมง ให้แจ้งแพทย์ผู้ดูแล เพราะอาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อ

สัญญาณที่ต้องแจ้งพยาบาลทันทีค่ะ

• สั่นนานกว่า 30–60 นาทีและไม่ดีขึ้น
• มีไข้สูงกว่า 38 องศาเซลเซียสร่วมด้วย
• ปวดท้องน้อยมาก มีไข้ และหนาวสั่น ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของ Endometritis การติดเชื้อที่เยื่อบุมดลูก
• วิงเวียนหรืออ่อนแรงผิดปกติ
• รู้สึกสับสนหรือไม่รู้สึกตัว

สรุป

การสั่นหลังคลอดเป็นเรื่องปกติมากและเกิดขึ้นกับแม่เกือบทุกคน เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน อะดรีนาลีน และการปรับสมดุลของร่างกายหลังผ่านช่วงเวลาที่ยิ่งใหญ่ที่สุดมา ส่วนใหญ่หายเองภายใน 30 นาทีค่ะ ถ้ามีไข้ร่วมด้วยหรือสั่นนานผิดปกติ ให้แจ้งพยาบาลทันทีเพื่อความปลอดภัยค่ะ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์หรือพยาบาลสำหรับคำแนะนำที่เหมาะกับสุขภาพของคุณโดยตรงค่ะ

แหล่งอ้างอิง:

• Cleveland Clinic — Intense Shivering After Your Baby’s Born? You’ve Got Postpartum Chills
• The Bump — Labor Shakes: Causes, How to Calm (2025)
• Romper — What Are Postpartum Chills: Here’s Why You Might Shake After Birth
• Wikipedia — Postpartum Chills
• Momminess — Postpartum Shivering: Causes and When to Seek Help (2026)
• MomCozy — Postpartum Chills After 1 Week (2026)
• Bubba & Me — Postpartum Thermoregulation (2025)

บทความที่เกี่ยวข้อง:

The post ทำไมแม่ถึงสั่นหนาวหลังคลอดทันที? สาเหตุและวิธีรับมือ appeared first on heartsmom.