บวมขาตอนท้องเกิดจากอะไร?

ความผกผันของปริมาณฮอร์โมนในร่างกายขณะตั้งครรภ์ มีผลให้เนื้อเยื่อส่วนต่างๆ ของร่างกายทำงานผิดไปจากเดิม และเริ่มมีการดูดซึมและกักเก็บน้ำเอาไว้มากกว่าปกติ 

สาเหตุหลักที่ทำให้บวมขาตอนท้อง

• มดลูกขยายตัว กดทับหลอดเลือดดำบริเวณขาและขาหนีบ ทำให้เลือดไหลกลับหัวใจช้าลง
• ปริมาณเลือดเพิ่มขึ้น ระหว่างตั้งครรภ์ปริมาณเลือดเพิ่มขึ้นถึง 50% 
• ฮอร์โมนเปลี่ยนแปลง ทำให้ร่างกายกักเก็บน้ำมากขึ้น
• ยืนหรือนั่งนานเกินไป ทำให้เลือดคั่งที่ขา

บวมแบบไหนที่ถือว่าปกติ?

คุณแม่ตั้งครรภ์ใกล้คลอดมักมีอาการเท้าบวม ซึ่งถ้าไม่บวมมาก บวมช่วงบ่ายๆ เย็นๆ แล้วยุบหายไปในเช้าวันรุ่งขึ้นจะเป็นอาการปกติ 

สัญญาณของการบวมปกติ

• บวมช่วงบ่ายและเย็น หลังเดินหรือยืนนาน
• ยุบลงเองหลังนอนพักยกขาสูง
• บวมสมมาตรทั้งสองข้าง
• บวมเฉพาะบริเวณข้อเท้าและเท้า
• ไม่มีอาการอื่นร่วมด้วย

บวมแบบไหนที่ต้องระวังและพบแพทย์?

ถ้าเท้าบวมมากตั้งแต่ข้อเท้าขึ้นมาจนถึงหน้าแข้ง หน้าท้อง บวมตามนิ้วมือและหน้า เท้าบวมที่กดแล้วบุ๋ม ถือว่าเป็นอาการผิดปกติ เพราะอาจเสี่ยงกับอาการครรภ์เป็นพิษ ต้องพบแพทย์โดยด่วน

เท้าบวมอาจเป็นสัญญาณเตือนของภาวะครรภ์เป็นพิษที่แทรกซ้อนขึ้นมาระหว่างตั้งครรภ์ได้ 

สัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที

• บวมทั้งหน้า มือ และขาพร้อมกันโดยเฉพาะตื่นนอนตอนเช้า
• กดแล้วบุ๋มนานผิดปกติ
• บวมข้างเดียวและปวดมากอาจเป็นสัญญาณลิ่มเลือด DVT 
• มีไข้ร่วมด้วย
• ปวดหัวรุนแรงหรือตามัวร่วมกับบวม
• ความดันโลหิตสูงผิดปกติ

วิธีบรรเทาอาการบวมขาด้วยตัวเองที่บ้าน

ในเบื้องต้นถ้าอาการบวมไม่มากแนะนำคุณแม่ พักเท้า ยกขาสูง ดื่มน้ำมากขึ้น ลดอาหารเค็ม 

วิธีที่ทำได้ทันที

1. ยกขาสูงเมื่อนอนหรือนั่งพัก
นอนราบแล้วใช้หมอนรองขาให้สูงกว่าระดับหัวใจ ช่วยให้เลือดไหลกลับได้ดีขึ้น

2. ไม่นั่งหรือยืนนานเกินไป
ควรลุกขึ้นเดินทุก 1 ชั่วโมง หรือขยับขาและหมุนข้อเท้าเป็นวงกลมบ่อยๆ ขณะนั่ง

3. ลดอาหารเค็มและโซเดียม
โซเดียมทำให้ร่างกายกักเก็บน้ำมากขึ้นค่ะ หลีกเลี่ยงอาหารหมักดอง อาหารแปรรูป และซีอิ๊วปริมาณมาก

4. ดื่มน้ำให้เพียงพอ
การดื่มน้ำน้อยเกินไปกลับทำให้ร่างกายกักเก็บน้ำมากขึ้นค่ะ ควรดื่มน้ำวันละ 8–10 แก้ว

5. ออกกำลังกายเบาๆ
การเดินเบาๆ ว่ายน้ำ และโยคะสำหรับแม่ท้องช่วยกระตุ้นการไหลเวียนเลือดได้ดี

6. สวมถุงเท้าหรือถุงน่องรัดกล้ามเนื้อ Compression Stockings
ช่วยป้องกันเลือดคั่งที่ขาได้มากค่ะ ควรใส่ตั้งแต่ตอนเช้าก่อนลุกจากเตียง

7. นอนตะแคงซ้าย
ช่วยลดแรงกดทับที่หลอดเลือดดำใหญ่ด้านขวาของร่างกายค่ะ ทำให้เลือดไหลเวียนดีขึ้น

สิ่งที่ไม่ควรทำเมื่อขาบวมตอนท้อง

• ไม่ควรลดการดื่มน้ำ เพราะจะยิ่งทำให้บวมมากขึ้น
• ไม่ควรนวดขาแรงๆ โดยเฉพาะถ้าสงสัยว่ามีลิ่มเลือด
• ไม่ควรใช้ยาขับปัสสาวะเอง ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• ไม่ควรสวมรองเท้าคับเกินไป อาจทำให้เลือดไหลเวียนได้ไม่ดี

สรุปแยกบวมปกติกับบวมอันตราย

สรุป

อาการบวมขาตอนท้องส่วนใหญ่เป็นเรื่องปกติและบรรเทาได้ด้วยการยกขาสูง ลดอาหารเค็ม และดื่มน้ำให้เพียงพอค่ะ แต่ถ้าบวมหน้า มือ และขาพร้อมกันตั้งแต่ตื่นนอน หรือมีอาการปวดหัวรุนแรงและตามัวร่วมด้วย ต้องพบแพทย์ทันทีเพราะอาจเป็นสัญญาณของครรภ์เป็นพิษที่อันตรายมาก

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์สำหรับคำแนะนำที่เหมาะกับสุขภาพของคุณโดยตรงค่ะ

แหล่งอ้างอิง:

• S-Mom Club — คนท้องเท้าบวมปกติไหม เกิดจากอะไร พร้อมวิธีลดบวม (2568)
• รักลูก — อาการคนท้องเท้าบวม เท้าบวมตอนกี่เดือน พร้อม 10 วิธีแก้ (2569)
• Enfa — คนท้องมือเท้าบวม เป็นเรื่องปกติหรือสัญญาณอันตราย?
• Hi Family Club — เท้าบวมในคนท้อง สาเหตุ วิธีบรรเทา และดูแลอย่างปลอดภัย

บทความที่เกี่ยวข้อง:

The post อาการบวมขาตอนท้องอันตรายไหม? appeared first on heartsmom.

สำหรับคุณแม่ที่กำลังตั้งครรภ์ นอกเหนือจากการเตรียมความพร้อมสำหรับต้อนรับสมาชิกใหม่แล้ว การดูแลและบำรุงลูกน้อยระหว่างตั้งครรภ์ นับเป็นหัวใจสำคัญที่คุณแม่และคนรอบข้างต้องพิถีพิถันเป็นพิเศษ โดยเฉพาะในคุณแม่ตั้งครรภ์ที่มีโรคประจำตัว จะต้องใส่ใจในการใช้ชีวิตประจำวัน ทั้งการดูแลด้านอาหารและโภชนาการ การพักผ่อน โดยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมบางอย่าง ไม่เพียงจะช่วยให้ลูกน้อยมีสุขภาพสมบูรณ์แข็งแรง ทว่ายังเป็นการป้องกันและลดความเสี่ยงในการเกิดภาวะ “ครรภ์เป็นพิษ” อีกด้วย

ทั้งนี้ เพื่อความรู้ที่ครบรอบทุกมิติ นพ.ธิติพันธุ์ น่วมศิริ สูตินรีแพทย์เฉพาะทาง ด้านเวชศาสตร์มารดาและทารกในครรภ์ ศูนย์สุขภาพผู้หญิง (Women’s Health Center) โรงพยาบาลนวเวช พร้อมนำข้อมูลอันเป็นประโยชน์มาถ่ายทอดผ่านบทความให้ความรู้ เพื่อเสริมสร้างความเข้าใจให้กับคุณแม่ที่กำลังตั้งครรภ์ โดยเฉพาะคุณแม่ที่มีโรคประจำตัว สามารถนำไปปรับใช้ให้เหมาะสมในการดูแลตนเอง

“ครรภ์เป็นพิษ” คือ ภาวะที่มีความดันโลหิตสูงในขณะตั้งครรภ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบได้บ่อย อาจส่งผลกระทบต่อการตั้งครรภ์ทั้งต่อแม่และลูก

ภาวะความดันโลหิตสูงขณะตั้งครรภ์

หากกล่าวถึงความดันโลหิตสูงในขณะตั้งครรภ์ คือ ภาวะที่มีความดันโลหิตมากกว่า 140/90 มิลลิเมตรปรอท ซึ่งแบ่งออกเป็น 4 ชนิด ได้แก่

1. ความดันโลหิตสูงขณะตั้งครรภ์ (Gestational Hypertension) คือ ความดันโลหิตสูงมากกว่า 140/90 มิลลิเมตรปรอท เพียงอย่างเดียว ตรวจพบหลังอายุครรภ์ 20 สัปดาห์

2. ครรภ์เป็นพิษ (Preeclampsia and Eclampsia) คือ ความดันโลหิตสูงมากกว่า 140/90 มิลลิเมตรปรอท ร่วมกับโปรตีนรั่วในปัสสาวะ ตรวจพบหลังอายุครรภ์ 20 สัปดาห์ อาจเกิดอาการรุนแรงจนชัก และเสียชีวิตได้

3. ความดันโลหิตสูงเรื้อรัง (Chronic Hypertension) คือ โรคความดันโลหิตสูงตั้งแต่ก่อนตั้งครรภ์ หรือ ตรวจพบก่อนอายุครรภ์ 20 สัปดาห์

4. ความดันโลหิตสูงเรื้อรัง ร่วมกับครรภ์เป็นพิษ (Chronic Hypertension with Superimposed Preeclampsia) โดยความดันโลหิตสูงทุกชนิด อาจพัฒนากลายเป็นครรภ์เป็นพิษรุนแรง และอาจส่งผลต่อชีวิตของแม่และลูกได้

ปัจจัยเสี่ยงต่อครรภ์เป็นพิษ

• เคยมีประวัติครรภ์เป็นพิษมาก่อน

• ความดันโลหิตสูงก่อนการตั้งครรภ์

• โรคไต

• โรคเบาหวาน

• โรคภูมิต้านทานเนื้อเยื่อตัวเอง เช่น SLE, Antiphospholipid Syndrome

• ครรภ์แฝด

• อ้วน

• ประวัติครอบครัว มีคนเป็นภาวะครรภ์เป็นพิษ

• อายุมากกว่า 35 ปี

ครรภ์เป็นพิษมีอาการอย่างไร

• ความดันโลหิตสูง > 140/90 มิลลิเมตรปรอท

• ปวดหัว

• ตามัว

• ปวดท้อง จุกแน่นชายโครงขวา หรือ ใต้ลิ้นปี่

• บวมที่เท้า ขา มือ หน้า

• น้ำหนักเพิ่มขึ้นเร็วผิดปกติ

• ปัสสาวะเป็นฟอง

• ตรวจพบโปรตีนรั่วในปัสสาวะ

• หอบเหนื่อย

• ชัก

• รกลอกตัวก่อนกำหนด

• ทารกโตช้าในครรภ์

การประเมินความรุนแรง

• ครรภ์เป็นพิษไม่รุนแรง (Preeclampsia without Severe Feature) คือ ความดันโลหิตสูง > 140/90 มิลลิเมตรปรอท ไม่มีอาการรุนแรง และไม่มีภาวะแทรกซ้อน

• ครรภ์เป็นพิษรุนแรง (Preeclampsia with Severe Feature) คือ ความดันโลหิต > 160/110 มิลลิเมตรปรอท มีอาการรุนแรง ตรวจพบการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ ผิดปกติ เช่น ตับอักเสบ การทำงานของไตลดลง หรือไตวาย เม็ดเลือดแดงแตก เกล็ดเลือดต่ำ การแข็งตัวของเลือดผิดปกติ น้ำท่วมปอด หากมีอาการรุนแรง ชัก หรือหมดสติ ต้องรีบทำการรักษา เพราะอาจอันตรายถึงชีวิตได้ทั้งแม่และลูก

การตรวจคัดกรองและการป้องกัน

• การตรวจคัดกรองสามารถใช้การซักประวัติความเสี่ยงต่อครรภ์เป็นพิษ การเจาะเลือดประเมินความเสี่ยง อัลตราซาวด์ตรวจเส้นเลือดที่มดลูก และพิจารณาให้ยาแอสไพริน ป้องกันการเกิดครรภ์เป็นพิษ

การดูแลผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงและการรักษา

• ครรภ์เป็นพิษสามารถพยากรณ์การเกิดและป้องกันได้ คุณแม่ไปตรวจครรภ์ตามที่แพทย์นัดอย่างสม่ำเสมอ

• หากมีโรคประจำตัวอยู่แล้ว ควรดูแลรักษากับแพทย์เฉพาะทางสาขานั้น ๆ อย่างใกล้ชิด ควบคุมโรคให้อยู่ในภาวะสงบ และปรึกษากับแพทย์ก่อนวางแผนตั้งครรภ์

• สังเกตอาการของตนเองอยู่เสมอ หากมีอาการที่เสี่ยงต่อครรภ์เป็นพิษ เช่น บวมมาก น้ำหนักขึ้นเร็ว ปวดหัว ตามัว หอบเหนื่อย ให้รีบเข้ามาปรึกษาแพทย์

• หากวินิจฉัยครรภ์เป็นพิษรุนแรง ต้องทำการรักษาโดยการยุติการตั้งครรภ์ เช่น ผ่าตัดคลอด อย่างเร็วที่สุด โดยแพทย์จะพิจารณาแนวทางในการรักษาจากอายุครรภ์ ณ ขณะวินิจฉัยเป็นหลัก จำเป็นต้องให้ยาป้องกันการชักตั้งแต่ก่อนคลอดจนถึง 24 ชั่วโมงหลังคลอด และให้ยาลดความดันโลหิต

• หากอายุครรภ์ยังก่อนกำหนดมาก ทารกยังไม่สมบูรณ์มากพอ อาจรักษาด้วยการประคับประคอง ควบคุมความดันโลหิต ร่วมกับให้ยากระตุ้นปอดทารก และยุติการตั้งครรภ์เมื่อมีข้อบ่งชี้

• ร่วมดูแลรักษากับแพทย์เฉพาะทางสาขาอื่น ๆ เช่น อายุรแพทย์ กุมารแพทย์ทารกแรกเกิด สูตินรีแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์มารดาและทารกในครรภ์

แม้ว่าภาวะครรภ์เป็นพิษจะไม่สามารถป้องกันได้ 100% แต่การฝากครรภ์ที่ถูกต้อง การตรวจติดตามอย่างสม่ำเสมอ และการดูแลที่เหมาะสมสำหรับหญิงตั้งครรภ์แต่ละคน ก็อาจจะช่วยป้องกัน ลดความเสี่ยง และลดภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้

โรงพยาบาลนวเวช มุ่งมั่นให้บริการทางการแพทย์ที่มีคุณภาพและเข้าถึงง่าย พร้อมดูแลสุขภาพของผู้หญิง อย่างเข้าอกเข้าใจ ด้วยบริการทางการแพทย์ที่ครอบคลุมทุกช่วงวัย และทีมแพทย์เฉพาะทาง หากมีข้อสงสัย สามารถสอบถามรายละเอียดและขอรับคำปรึกษาได้ที่ ศูนย์สุขภาพผู้หญิง (Women’s Health Center) โรงพยาบาลนวเวช โทร. 0 2483 9999 หรือ www.navavej.com

สื่อมวลชนต้องการข้อมูลเพิ่มเติม กรุณาติดต่อ

ฝ่ายประชาสัมพันธ์ บริษัท อินทิเกรเต็ด คอมมูนิเคชั่น จำกัด โทร. 0 2354 3588 www.incom.co.th

อุษณีย์ ถาวรกาญจน์ โทร. 081 984 5500 Email: usanee@incom.co.th

The post ครรภ์เป็นพิษ เรื่องที่คุณแม่ไม่ควรมองข้าม appeared first on heartsmom.

การตั้งครรภ์เป็นช่วงเวลาที่หลายครอบครัวตั้งหน้าตั้งตารอคอยสามีภรรยาทุกคนล้วนต้องการให้ลูกน้อยที่กำลังจะคลอดออกมานั้นมีสุขภาพที่แข็งแรงและปลอดภัย แต่ใครจะรู้ว่าคุณแม่ทั้งหลายนั้นมีโอกาสที่จะเกิดครรภ์เป็นพิษได้ ซึ่งอาจเป็นอันตรายได้ทั้งแม่และลูก

ครรภ์เป็นพิษเกิดจากสาเหตุใด

ภาวะครรภ์เป็นพิษคืออาการแทรกซ้อนของการตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นระหว่างการตั้งครรภ์หรือช่วงหลังคลอด สาเหตุของการเกิดครรภ์เป็นพิษไม่มีการระบุที่แน่ชัด ซึ่งอาจเกิดจากกระบวนการทำงานที่ผิดปกติของร่างกาย หรืออาจเกิดจากโปรตีนไข่ขาวรั่วปนในปัสสวะ ส่วนใหญ่จะเกิดจากคนตั้งครรภ์ที่อายุครรภ์ประมาณ 5เดือนขึ้นไป ซึ่งจะพบในหญิงตั้งครรภ์ที่มีความดันโลหิตสูง มีโปรตีนในปัสสวะ มีอาการบวมน้ำ ในต่างประเทศพบว่ามีหญิงครรภ์เป็นพิษถึง8% และในประเทศไทย จากผลสถิติพบว่าคุณแม่ในจำนวน 100 คน จะมีโอกาสที่จะเกิดภาวะครรภ์เป็นพิษจำนวนถึง 4 คน

อาการของครรภ์เป็นพิษเป็นอย่างไร

โรคภาวะครรภ์เป็นพิษเป็นภาวะที่สามารถโจมตีสตรีที่กำลังตั้งครรภ์โดยที่เราไม่คาดคิด ถึงแม้ว่าคุณแม่ที่ตั้งครรภ์จะมีสุขภาพดีก็ตาม อาการของครรภ์เป็นพิษในเริ่มแรกอาจไม่แสดงอาการที่ชัดเจนหรือไม่มีอาการรุนแรง จึงทำให้ผู้หญิงมีครรภ์หลายคนไม่ทราบว่าตนเองกำลังมีภาวะนี้อยู่ แต่บางคนอาจมีสัญญานเตือนออกมา คือ มีอาการบวมตามมือและเท้า ไม่สามารถสัมผัสการดิ้นของทารกในครรภ์ได้หรือสามารถสัมผัสได้น้อยลง การทำงานของตับและไตผิดปกติ มีอาการความดันสูงบ่อยๆ ซึ่งอาจทำให้ปวดศรีษะและตาพร่ามัว

วิธีการรักษาภาวะครรภ์เป็นพิษสำหรับสตรีมีครรภ์

เมื่อพบว่าตัวเองมีอาการเริ่มต้นควรปรึกษาแพทย์เพื่อดูอาการอย่างใกล้ชิดเพื่อจะได้รักษาได้ทันท่วงทีโดยปกติอาการป่วยของภาวะครรภ์เป็นพิษจะค่อยๆดีขึ้นและหายไปหลังจากการคลอดบุตร การรักษาที่สำคัญคือการควบคุมอาการของโรค เพื่อให้เกิดความปลอดภัยทั้งตัวแม่และเด็กให้มากที่สุด เนื่องจากครรภ์เป็นพิษสามารถจำแนกได้2ชนิดคือ ครรภ์เป็นพิษรุนแรงและครรภ์เป็นพิษไม่รุนแรง

ในรายที่มีอาการครรภ์เป็นพิษไม่รุนแรง แพทย์อาจต้องควบคุมอาการเบื้องต้นโดยการให้ ผู้ป่วยทำตามคำแนะนำของแพทย์ ผู้ป่วยควรพักผ่อนให้เพียงพอ

ในรายที่มีอาการครรภ์เป็นพิษรุนแรง แพทย์อาจวินิจฉัยให้มีการรักษาตัวอยู่ในโรงพยาบาล เพื่อดูอาการอย่างใกล้ชิด หากพบว่ามีอาการแย่ลงแพทย์อาจจะแนะนำให้คลอดก่อนกำหนดหรือผ่าคลอดเพื่อลดความเสี่ยงจากภาวะแทรกซ้อนของโรคอื่นๆ ที่อาจจะเป็นอันตรายต่อทั้งมารดาและทารกในท้อง

วิธีป้องกันครรภ์เป็นพิษเพื่อลดโอกาสการเกิดโรค

อาการคนท้องครรภ์เป็นพิษเป็นภาวะที่สามารถเกิดขึ้นได้โดยที่คนท้องอาจไม่รู้ตัว ดังนั้นการปฎิบัติตัวเพื่อลดความเสี่ยงการเกิดโรคสามารถทำได้ดังต่อไปนี้
1.ดูแลเรื่องอาหารการกิน เพื่อให้ได้รับโปรตีน พลังงานและวิตามินต่างๆที่ครบถ้วนและเพียงพอต่อร่างกาย
2.ควรมีการนอนหลับอย่างเพียงพอ คนท้องควรมีเวลาพักผ่อนอย่างน้อย 10 ชั่วโมง
3.งดการสูบบุหรี่และปริมาณแอลกอฮอล์
4.ควรวัดความดันและจดบันทึกในทุกวันเพื่อเชคความเปลี่ยนแปลงของร่างกายได้ทันท่วงที
5.ควรตรวจเชคร่างกายอย่างสม่ำเสมอ เพื่อที่จะทำการรักษาได้ทันเวลา

สรุป

คุณแม่ที่กำลังตั้งครรภ์จะต้องดูแลตนเองเป็นพิเศษทั้งสุขภาพกายและสุขภาพใจ เพราะการตั้งครรภ์นั้นมีโอกาสที่จะเกิดโรคแทรกซ้อนขึ้นได้ เช่น ภาวะท้องนอกมดลูก ภาวะแท้งบุตร หรือครรภ์เป็นพิษ คุณแม่ต้องหมั่นสังเกตถึงอาการหรือความผิดปกติของตัวเองในช่วงตั้งครรภ์เพราะภาวะโรคแทรกซ้อนนั้นอาจส่งผลกระทบและเป็นอันตรายต่อลูกในท้องด้วย

แหล่งอ้างอิง

mama.cn

www.ram-hosp.co.th

Heartsmom

The post ครรภ์เป็นพิษ ภาวะแทรกซ้อน ที่คนท้องไม่ทันตั้งตัว appeared first on heartsmom.